Роля недзяржаўных суб’ектаў у замежнай дапамозе Беларусі (2020–2025): вынікі даследавання
Пасля палітычнага крызісу 2020 года і пачатку вайны Расіі супраць Украіны падыходы да фінансавай падтрымкі Беларусі ў ЕС і ЗША кардынальна змяніліся: фінансаванне было перанакіравана ад дзяржаўных структур да недзяржаўных суб’ектаў — дэмакратычных сіл і арганізацый грамадзянскай супольнасці (АГС). Новае даследаванне аналізуе агульныя тэндэнцыі гэтай дапамогі ў 2020–2025 гадах, стратэгіі ключавых краін-донараў і механізмы ўзаемадзеяння з грамадзянскім сектарам.
Ключавыя высновы даследавання
Аб’ёмы фінансавання: З 2020 года па канец 2025 года Еўрапейская камісія вылучыла да €170 млн на падтрымку беларускай супольнасці, а ў снежні 2025 года быў абвешчаны дадатковы пакет на €30 млн (у сярэднім каля €28 млн штогод). Агульныя выдаткі ЕС на Беларусь у рамках шырэйшай статыстыкі дасягнулі прыблізна €530 млн за 2020–2024 гады (€106 млн штогод).
Дынаміка па сектарах: Найбольш станоўчая дынаміка назіраецца ў сферы адукацыі, мабільнасці і моладзевай падтрымкі (аб’ёмы выраслі да €50 млн штогод у перыяд 2020–2024 гадоў). Таксама павялічыліся выдаткі на напрамкі «Дзяржава і грамадзянскі сектарам агулам» і прамую падтрымку праваабаронцаў і інстытутаў грамадзянскай супольнасці.
Роля краін-донараў: Абсалютным лідарам сярод буйных донараў, які істотна павялічыў выдаткі на Беларусь (на 51%), стала Польшча. Аўстрыя таксама паказала рост на 41%. У той жа час Германія, Літва, Францыя і ЕС у цэлым скарацілі ўзровень падтрымкі, а Швецыя сутыкнулася з рэзкім падзеннем паказчыкаў на 76,8%. Сярод краін сярэдняга і малого донарства значны рост прадэманстравалі Бельгія, Нідэрланды, Венгрыя, Славакія і Эстонія.
Механізмы супрацоўніцтва: З 2022 года па ініцыятыве дэмакратычных сіл і Еўракамісіі рэгулярна праводзяцца інклюзіўныя кансультацыі па ацэнцы патрэб Беларусі ў знешняй дапамозе, што дазваляе фарміраваць стратэгічныя дакументы і вызначаць прыярытэты фінансавання для ключавых сектараў.
Унікальнасць і важнасць даследавання:
Унікальнасць даследавання заключаецца ў тым, што яно ўпершыню сістэматычна і ў комплексе ацэньвае маштабную трансфармацыю міжнароднай дапамогі для Беларусі ў перыяд пасля 2020 года, калі традыцыйнае дзяржаўнае супрацоўніцтва было спынена. Важнасць працы палягае ў дэталёвым параўнанні стратэгій розных еўрапейскіх краін, выяўленні паспяховых і слабых месцаў у механізмах узаемадзеяння паміж міжнароднымі донарамі і беларускім грамадзянскім сектарам, а таксама ў гатованні канкрэтных рэкамендацый для захавання беларускага парадку дня на міжнародным узроўні.